Oude Site
Koltanowski
(door Haije Kramer)
π· Foto verwijderd i.v.m. copyright
Op 5 februari 2000 overleed George Koltanowski in San Francisco op de leeftijd van 96 jaar. Hij werd geboren op 17 september 1903 in Antwerpen uit Poolse ouders, ontwikkelde zich al spoedig tot een schaker van formaat en trok gedurende de gehele 20e eeuw de aandacht van de schaakwereld. In 1927 en 1928 kwam hij voor BelgiΓΒ« uit in de Olympiade, in 1952 voor de Verenigde Staten en tussen de bedrijven door vestigde hij in 1937 te Edinburg het wereldrecord simultaan blindspelen aan 34 borden. Score: 24 gewonnen, 10 remise en geen enkele verloren.In 1953 was Koltanowski in Zwitserland waar hij voor de San Francisco Chronicle het verloop van het grote Kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap versloeg. Het werd gehouden in Neuhausen en ZΓΒΌrich en het duurde van eind augustus tot eind oktober. De belangstelling voor dit evenement was overweldigend, omdat praktisch alle toppers aanwezig waren. Voor ons land speelde dr. Max Euwe mee en mij was door het Algemeen Nederlands Persbureau (A.N.P) gevraagd voor de Nederlandse pers de wedstrijd te verslaan.
KoItanowski en ik kwamen in hetzelfde hotel terecht. We kenden elkaar al langer, maar in deze weken waren we bijna onafscheidelijk. Hij vertelde niet zonder trots een rubriek te hebben in de San Francisco Chronicle, het enige dagblad in de USA met een dagelijkse schaakrubriek. Als schaakjournalist was hij verder verbonden aan tal van andere Amerikaanse bladen. Voor bijzonderheden over zijn kleurrijke levensloop verwijs ik naar het voortreffelijke artikel van Hans Ree "Travelling Salesman" (New in Chess Magazine, jaargang 2000 nr.2, blz. 80 e.v.). Hij was een "showman", een man van records, auteur van de langste serie van schaakrubrieken gedurende 52 jaar, zeven dagen per week zonder ook maar een dag onderbreking.
Koltanowski was er trots op als "showman" door het leven te gaan., ook in de meest letterlijke zin. Toen ik hem een keer op zijn kamer opzocht, was hij druk aan het werk. Met een brede zwaai van zijn arm wees hij naar een stoel en intussen bleef hij hameren op de toetsen van zijn schrijfmachine. Af en toe rukte hij er een volle bladzijde uit en gooide die over zijn schouder om er meteen weer een nieuw blad in te draaien. Hij liet zich door mij niet storen en hield pas op toen hij zijn artikel klaar had. De vloer van zijn kamer lag intussen bezaaid met losse velletjes.
Dagelijks wandelden we naar de toernooizaal. Hij was een vlotte prater en bovendien vond hij het prettig de Nederlandse taal te kunnen gebruiken tegen iemand die goed luisteren kon. We hebben veel van gedachten gewisseld over het samenstellen van rubrieken, want ik had er ook verschillende, zoals in het Algemeen Dagblad, de Leeuwarder Courant, de Friese Koerier en Je Maintiendrai. We spraken overigens niet alleen over schaken. Hij had de hele wereld bereisd en overal propaganda gemaakt voor het koninklijke spel. Verrassend was dat hij ook Friesland had bezocht. In het begin van de dertiger jaren heeft hij gelogeerd bij dr. K.M. Bergsma, indertijd huisarts te Ferwerd. Bergsma was in die jaren kampioen van Friesland, maar had in onze provincie geen echte tegenstander. Vandaar dat hij graag de gelegenheid waarnam om te oefenen met bekende meesters die Nederland bezochten. Hij speelde enige trainingspartijen met zijn Belgische gast en ter afwisseling vele vluggertjes. Dan gaat alles niet zo loodzwaar en komt het soms tot luchtige gesprekken. Koltanowski vertelde dat hij af en toe de draak stak met theoretische opvattingen door op de eerste zet f2-f3 te spelen, gevolgd door een opstelling met g2-g3, Lf1-g2, e2-e3, enz. Een dergelijke opstelling wil iedereen natuurlijk weerleggen, maar de pogingen daartoe kosten tijd en tegen het einde van de partij is die tijd er meestal niet meer. Een tegenaanval in dat stadium slaat vaak door.
Ter herinnering aan Koltanowski volgt hieronder een prachtige partij uit een blindseance aan tien borden. De zwartspeler werd later een van de beste Belgische spelers. De partij is ontleend aan het door Koltanowski geschreven werkje "Chess Chats", dat ik indertijd als aandenken van de auteur heb gekregen.
Koltanowski -Dunkelblum, blindseance Antwerpen 1929.
1.e4, e5 2.Pf3, Pc6 3.Lc4, Lc5 4. 0-0, Pf6 5.d4, exd4 6.e5, d5 7.exf6, dxc4 8.Te1+, Le6 9.Pg5, Dd5 10.Pc3, Df5 11.Pce4, Lb4? (het sterkst is 11. Γ’ΒΒ¦, 0-0-0, maar dat was indertijd nog niet bekend) 12.c3, dxc3 13.bxc3, La5 14.g4, Dg6 (Vooral niet 14. Γ’ΒΒ¦, Dxg4+ 15.Dxg4, Lxg4 16.fxg7 en wit wint gemakkelijk) 15.Pxe6, fxe6 16.f7+, Kxf7 (Met 16. Γ’ΒΒ¦,Dxf7 17.Pg5, Dd7 kon zwart zich heel wat moeite besparen, aldus Koltanowski) 17.Pg5+, Kg8 18.Txe6, Dd3 19.De1!, Tf8 20.Te8!, Dd7 21.Txf8+, Kxf8 22.La3+, Pe7 23.Td1!
|
(Voor het slot kan men alleen maar bewondering opbrengen, gezien het feit dat de witspeler hier tien partijen tegelijk blind speelde!)
23. Γ’ΒΒ¦, Dxg4+ 24.Kf1!, Dxg5 25.Td5!!, Dh4 26.Th5!!, Df6 27.Tf5!! en zwart gaf het op . Op 27. Γ’ΒΒ¦,Dxf5 volgt 28.Dxe7+, Kg8 29.De8+ en mat.