I  Het remise-aanbod: Hoe en waarom                                                      Karel van der Weide

In het schaken bestaat de mogelijkheid om na het uitvoeren van de eigen zet, edoch voor het indrukken van de klok, de tegen­stander een puntendeling voor te stellen. Het aanbieden van remise is een vaardigheid (=beheersing) op zich. Een goed ge­timed aanbod kan vele halve (en dus hele!) punten redden, ter­wijl een slecht getimed aanbod de onderlinge verhoudingen da­nig kan verstoren. Waarom bieden we eigenlijk remise aan? Oorspronkelijk bestond het remise-aanbod niet. Er werd doorgespeeld tot het bittere eind en pas bij het overblijven van twee koningen, een vesting of door interventie van de scheidsrechter werd een partij re­mise verklaard. Om dit soort kolderieke voorstellingen te voo­rkomen werd het remise-aanbod ingevoerd. Als het er naar uitzag dat er een hopeloos gelijke stelling op het bord zou komen, schee­lde dat voortaan tijd en gene.

Elke regel die ingevoerd wordt kent echter misbruik. Zo ook de introductie van het remise-aanbod, want wat is een hopeloos gelijke stelling?! Het aanbod ging op alle mogelijke momenten in (en zelfs buiten!) de partij plaatsvinden en niet alleen in gelijke stellingen...

Er zijn drie redenen waarom er remise aangeboden wordt:

a.angst

b.objectieve beschouwing

c.geste

Alle redenen spreken eigenlijk voor zich. In geval a is de aanbieder veelal bang minder te staan en probeert er met een puntendeling onderuit te komen. Het kan ook angst zijn voor het karakter van de stelling, opkomende tijdnood of de speel­sterkte van de tegenstander. Geval b is het punt waar het re­mise-aanbod oorspronkelijk voor bedoeld is en geval c is ook duidelijk. Men wil de tegenstander te vriend houden of deze heeft nog iets te goed. Het komt ook voor dat je er vanuit gaat dat de tegenstander de weg naar remise toch wel vindt en hem deze technische fase wilt besparen. Een voorbeeld hiervan is de volgende partij:

Van der Weide-Najer  Groningen 1999        Zie diagram onder:

Zwart is een sterk russisch grootmeester en het leek mij niet nodig hem, in het ongelijke lopereindspel, een van de vele wegen naar remise te laten vinden. Zo bleef er meer tijd over voor een boe­iende analyse! Mee­rdere voo­rbeelden van deze drie punten zijn te bedenken en zelfs een combinatie van de drie is mogelijk.

II Het remise-aanbod: de psychische lading

Met een remise-aanbod zadel je de tegenstander met een zekere druk op. Hij moet NU beslissen of hij genoegen neemt met een half punt. Naast de gewone overwegingen moet er dus een extra overweging worden gemaakt. Daarnaast houdt weigering in dat hij het spel zal moeten maken. De aanbieder zal minder geneigd zijn een onverantwoorde winstpoging te ondernemen. Tot slot houdt weigering in dat daarmee een unieke kans verloren gaat. Later in de partij, wanneer de tegenstander wel tot remise bereid is, geldt het aanbod immers niet meer en dit kan gaan knagen.

Voor de aanbieder kan de weigering, in mentaal op­zicht, zowel positief als negatief uitpakken. Soms is het weigeren een ver­lossing. Je kunt je nu toeleggen op het afwachten en verdedi­gen. Dit kwam o.a voor in de volgende partij:

Van der Weide-Van den Doel Dieren 1999­­                Zie diagram onder:

Wit was niet zeker over de te volgen strategie en bood daarom op zet 8 remise aan. Het afslaan voelde als een verlossing waarna een gevecht op leven en dood volgde. Het tegenoverge­stelde komt ook voor. Het afslaan van het aanbod kan iemand onzeker maken. "Help, hij denkt dat hij beter staat". Dit kan verlammend werken.

( De partij ging verder met: 1. ... Df6 2. d4 exd4 3. Lg5 De6 4. Dxd4 f6 5. Tad1 Le7 6. Lc1 0-0 7. b3 Dg4 8. De3 Le6 9. Pa5 Dh5 10. Ld2 Tab8 11. Pd4 Lc8 12. f4 Lc5 13. b4 Lb6 14. Pab3 Le6 15. f5 Lxb3 16. Dxb3+ Kh8 17. Le3 Pe5 18. c4 Lxd4 19. Lxd4 Tfe8 20. Lxe5 Txe5 21. Td4 Tbe8 22. Dd3 h6 23. Tf4 a5 24. a3 axb4 25. axb4  Ta8 26. h3 Dg5 27. Tg4 Dc1+ 28. Kh2 Tee8 29. Td7 Ta1 30. Tgxg7 Dg1+ 31. Kg3 De1+ 32. Kf3 Ta2 33. Th7+ Kg8 34. Thg7+  1/2-1/2 )

III Het remiseaanbod: De morele kant

 

Natuurlijk heeft iedere speler formeel het recht na elke zet een remise-aanbod te plaa­tsen. Toch gebeurt dit zelden, omdat de afwijzing hoog­stwaarschijnlijk van kracht blijft. Waarom de tegenstander lastig vallen als zijn intenties duidelijk zijn?! Soms is er geen aanbod nodig om te concluderen dat de tegen­stander geen remise wil. Als deze overduidelijk op winst

spee­lt lijkt informeren onnodig. Van belang bij het MOGEN aan­bieden van remise zijn de volgende punten:

a. stand in het toer­nooi/ normkansen (als de tegenstander bij remise geen prijs heeft of moet winnen voor een IM-norm lijkt een remiseaanbod overbodig. In geval van een teamwedstrijd spelen weer andere zaken mee)

b. verschil in speelsterkte/ reputatie (het Elo-syteem zorgt ervoor dat er altijd wat op het spel staat en degene met min­der Elo moet er niet van uitgaan dat de tegenstander zo maar akkoord gaat. Degene met meer Elo daarentegen kan op grond hiervan in een mindere stelling zich een aanbod veroorloven)

c. tijdsverdeling (degene met minder tijd kan sneller tot een compromis bereid zijn)

d. wit/zwart (op grond van het witvoordeel kan de witspeler zich iets makkelijker een aanbod permitteren)

e. laatste ronde (in deze situatie is er soms weinig meer te winnen en heeft een snelle aftocht de voorkeur van beide par­tijen)

f. onderlinge verhoudingen (een gecompliceerd punt. Bijvoor­beeld de situatie dat iemand nog iets van je tegoed heeft  [sn­elle remise voor norm in vorig toernooi] of wanneer bekend is dat de sterkere tegenstander zich fysiek niet OK voelt)­

g. partijopzet (wanneer de tegenstander zonder omzien de aan­val kiest is een aanbod onwenselijk)

h. voorgeschiedenis van de partij. Dit is wellicht het belang­rijkste punt:

-opnieuw aanbieden (het is een ongeschreven regel dat dit niet mag. Toch kan de stelling dermate gewijzigd zijn [van een sch­erp middenspel naar een remise toreneindspel] dat een nieuw aanbod niet onsportief is. Ook de situatie in het toernooi kan veranderd zijn.

-verandering stellingsoordeel (veel voorkomend is de situatie dat na het uit handen geven van een goede, zoniet gewonnen ste­lling er uit frustratie remise wordt aangeboden. Hierbij worden eerder genoemde factoren over het hoofd gezien. Er is een nieuwe partij met nieuwe kansen begonnen)

Als er onverhoopt tot een aanbod wordt besloten kan dit beter goed getimed zijn. Relatief ideale momenten zijn:

* in tijdnood (van de tegenstander) [hoewel dit door sommigen als storend wordt ervaren]

* na het spelen van een onverwachte zet

* als de tegenstander net een goede kans heeft laten liggen. Een aardig

    voorbeeld hiervan is deze partij:

Van der Weide-Dittmar St.Vincent 2000                    Zie diagram onder:

Zwart miste hier een goede mogelijkheid. Tussendoor op d4 slaan (17..cxd4) laat wit nagenoeg kansloos. Er volgde echter 17..hxg4 18.h5 Pge7 19.Dxg7 Th5 20.Th1 waa­rmee de stelling iets onoverzichtelijker werd. De witspeler liet deze zet ver­gezeld gaan van een vredesvoorstel. Na rijp beraad werd dit geaccepteerd. Zwart staat echter in alle varianten (20..Tf5/ 2­0..Txh1/20..g4) nog beter.

Nu enkele voorbeelden van (voornamelijk ethisch onverantwoorde) remiseaanbiedingen (is dit het meer­voud?). Noodgedwongen ko­men ze nagenoeg allemaal uit eigen partijen. Probeer in de database maar eens op remiseaanbod te zoeken.

P.van der Weide-Donner  Leeuwarden 1973                Zie diagram onder:

Wellicht het beroemdste voo­rbeeld uit de Nederlandse schaakge­schiedenis van een foutief remise-aanbod. Mijn vader speelde 38.c5. Ik laat Donner aan het woord. "Deze zet speelde Van der Weide met grote nadruk en bood mij plechtig remise aan. In de felheid van het ogenblik meende ik dit aanbod met een hoonge­lach te moeten beantwoorden. Een onwelvoeglijkheid die echter een goede grond had. Van der Weide kan niet in ernst gemeend hebben dat ik dit aanbod ook maar zou overwegen. Afgezien van de positie op het bord zat ik tenslotte te spelen voor de al­lerlaatste kans op de eerste plaats. Al had ik verloren ge­staan, ik had een remise-aanbod natuurlijk nooit aangenomen. Een dergelijk remiseaanbod is mij dit toernooi meer gedaan. Het jeu­gdige schaakgeteisem biedt remise aan bij wijze van DEMONSTRATIE. Als een soort 'contra' bij vluggertjes.

Dit on­eigenlijk gebruik van het remiseaanbod is natuurlijk geheel ontoelaatbaar en behoort ook tussen echte schakers niet voor te komen. Het is eenvoudig hinderen van de tegenstander. Het doet er dus niets toe dat de stand op dit moment inderdaad in evenwicht is. Wit staat niet meer verloren. Integendeel, zwar­t moet zeer oppassen." Commentaar lijkt me overbodig.

De partij ging verder met: 1. c5 Le7 2. g5 Tf5 3. Te1 Kf8 4. Pe5 d3 5. Kc1 Tf2 6. Pxd3 Tc2+ 7. Kd1Tc4 8. Tf1+ Kg8 9. Kd2 Txh4 10. Kc3 Lxg5 11. d6 cxd6 12. cxd6 Lh6 13. Te1 Lg7+ 14. Pe5 Kf8 15. Kd3 Th3+ 16. Kc4 Ke8 17. Pxg6+ Kd8 18. Pf4 Th4 19. Te4 Kd7 20. Kd5 Lf8 21. Txa4 Lxd6 22. Ta7+ Lc7 23. Pe6 Th5+ 24. Kc4 Kxe6 25. Txc7 Th3 26. a4 Kd6 27. Tc8 Kd7 28. Tc5 Kd6    1/2-1/2 )

 Een ty­pisch geval van ­punt a.

Werle-Bosch  Hoogeveen 1999                  Zie diagram onder:

Nog een voorbeeld dat de gemoederen bezig gehouden heef­t. Wit had voldoende aan remise voor een meesternorm, speelde 17.Pe3 en bood vol vertrouwen remise­ aan. Mijn symphatieke collega had goede redenen dit te weigeren. Niet alleen stond er nog wat pri­jzengeld op het spel, het accepteren zou het verlies van enige Elopunten inhouden, een onmisbaar bezit voor ons professionals. Bovendien staat zwart al duidelijk beter. Wit koos een matige variant tegen de Svesnikov en gaf hem het lo­perpaar kado, zonder spoor van compensatie. Hier overheerst toch punt b.

Nijboer-Van der Weide  Rotterdam 1997        Zie diagram onder:

Friso's bedenktijd was al aanzienlijk geslonken toen ik hier, naar ik dacht in iets mindere stelling, 29..­Kc8 produceerde en tevens remise aanbood. Dit werd gerepliceerd met de tekst "Ik weiger". In de analyse kwam Friso op dit moment terug. Hij claimde hier min of meer gewonnen te staan en

mel­de dat het bij hem nauwelijks een rol spe­elde of hij veel of weinig tijd had. Inmiddels heb ik wat vaker tegen hem gespeeld en kan dit beamen. Hoe dan ook voe­lde ik mij genoodzaakt me te veront­schuldigen voor dit remiseaanbod. Hiermee was de zaak afge­daan. Nadere analyse leert dat er niets mis was met het vre­desvoorstel. In de variant 30.Le3 h4 31.Tb1 Df7! heeft zwart min of meer gelijk spel. Punt c.

Van der Weide-Molinari  Utre­cht 2000

Nadat wit in de opening de zetten omgedraaid had, was het flink uit de hand gelopen. Ik geloof niet dat wit voldoende compensatie heeft voor de pion. 17.cxd5 ging gepaard met een vredesvoorstel. Natuurlijk heb ik meer Elo en heb ik wit, maar hoe sle­cht mag een ste­lling zijn om nog remise aan te bieden? In mijn optiek is hier sprake van een grensgeval. Maar het was iets anders dat hier de doo­rslag gaf. Gabriel en ik trainen regelmatig­. Het kan door zijn hoofd hebben gespeeld dat weige­ren de verhoudingen had ver­stoord (Als fatsoenlijke mensen onder elkaar was dat wat mij betreft niet nodig). Na ampel beraad werden de handen ge­schud. Leuk geval van f.

Van den Doel-Van der Weide Groningen 1999                Zie diagram onder:

Wat krijgen we nou? De beginstelling? Het was mij ter ore ge­komen dat Erik gekweld werd door een hardnekkige griep. Ik ben de kwaadste niet en liet hem vriendelijk weten dat, als hij zich niet in staat voelde om te spelen, een puntendeling wat mij betreft geen probleem zou zijn. Deze geste werd be­leefd, edoch gedecideerd, van de hand gewezen. Opnieuw f.

Van der Weide-Nunn  Paignton 2000

Erop vertrouwend in een hui­sanalyse te zitten had ik tegen Nunn een stuk geofferd. De zwarte resourses kwamen mij vreemd voor en ik moest al gauw concluderen dat er sprake was van een vergissing. Enigszins gefrustreerd door deze gang van zaken besloot ik na het heroveren van het kleinood (28­.fxg6) remise aan te bieden. Dit is natuurlijk not done. De voorgeschiedenis van de partij speelt geen enkele rol en de stelling laat zien dat alleen zwart kan winnen. Na 28..fxg6 29.Dd3 (enige zet) moet wit op zijn tellen passen. Zowel Dg4 als dameruil bieden zwart nog enige mogelijkheden. Geval h.

Deze voorbeelden tonen ons enkele gevallen waarin terecht of onterecht remise werd aangeboden. Sommige zijn overduidelijk, andere arbitrair. Een dergelijke verhandeling kan ook ge­schreven worden over wanneer er opgegeven moet worden. Dit laat ik aan Sergei Tiviakov en Paul Boersma over.

Karel van der Weide