Oude Site
Tal Koblenz: Parel of opzet?
Karel van der Weide
Mikhail Tal was een van de grootste aanvalsspelers van de vorige eeuw. Ettelijke malen liet de magier uit Riga zijn tegenstanders verdwalen in een labyrint van varianten. Achteraf klaagden velen van hen over gemiste kansen. Maar zij moesten toegeven dat zo'n kans altijd op een valstrik leek.Een van zijn mooiste partijen speelde Tal in 1957 tegen zijn trainer, Alexander Koblenz. Jan Timman analyseerde deze partij in New In Chess n.a.v Tals overlijden in 1992. Timman liet het gebruik van de computer hierbij achterwege omdat "Misha deze manier van analyseren gewaardeerd zou hebben". Terecht merkt Timman op dat de partij een merkwaardig verloop kent tussen de negentiende en de tweeëntwintigste zet.
In dit artikel zal ik uiteenzetten wat volgens mij de reden is van deze fase. Tegelijkertijd worden in de analyse de puntjes op de i gezet. De computer is hierbij een onmisbare factor.
1.e4 c5 2.Pf3 Pc6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 d6 6.Lg5 e6 7.e6 Dd2 8.0-0-0 0-0 9.Pb3 Db6 10.f3 a6?! (Ik wil de lezer niet lastig vallen met theoretische besognes; alleen Td8 geldt hier nog als levensvatbaar. Tal kende een aantal fraaie successen met deze Podebrad-variant van de Rauzer. Hij was de grondlegger van het nu volgende witte aanvalsconcept.)
11.g4 Td8 12.Le3 Dc7 13.h4 b5 14.g5 Pd7 15.g6!
(De open lijnen zijn belangrijker dan het geïnvesteerde materiaal.)
15..hxg6 16.h5 gxh5 17.Txh5 Pf6 18.Th1 d5
|
( Koblenz probeert de aanval op de flank thematisch te beantwoorden met een tegenstoot in het centrum. 18..Pe5 19.Dh2 Pg6 20.Ld3 met het idee f4/f5 is onplezierig voor zwart.)
19.e5!(Timman beloont deze zet met een vraagteken en geeft 19.Lf4! Ld6 20.Lxd6 Dxd6 21.f4! met de dubbele dreiging 22.Dh2 en 22.e5 waarna zwart inderdaad op de rand van de afgrond staat.)
19..Pxe5 (19..Dxe5? 20.Lf4 Df5 21.Ld3 wint de dame)
20.Lf4? (Opnieuw mist Tal een opgelegde kans; 20.Dh2 Kf8 21.Dh8 Pg8 22.Th7 Lf6 23.Lc5 gaat mis voor zwart. De afronding luistert nog even nauw; na 23..Ke8 moet wit niet op g8 nemen omdat dan na Kd7 de dame ingesloten staat. 24.Pxb5! is echter de genadeklap, want 24..axb5 25.Lxb5 Ld7 26.Dxg8 is mat. Het is eigenlijk onbegrijpelijk dat iemand als Tal zowel 19.Lf4 als 20.Dh2 mist. De verklaring hiervoor geef ik na zwarts 22e zet.)
20..Ld6 21.Dh2 Kf8 22.Dh8+
|
22â¦Pg8?? (Dit gaat echt te ver! Koblenz was een sterk meester en moet gezien hebben dat 22..Ke7 erg goed is voor zwart; de koning staat prima beschermd in het centrum. Wit kan enkel de dame terugtrekken omdat anders materiaal verloren gaat: 23.Dxg7 Tg8 24.Dh6 Pd3!. Het paard kan wegens Lxf4 met dameverlies niet genomen worden. Maar waarom speelde Koblenz dan geen Ke7? In mijn optiek was er iets heel anders aan de hand...
Op een dag waren Tal en Koblenz bezig deze variant van de Rauzer te onderzoeken {Voor de werkrelatie tussen Tal en Koblenz leze men het grootse en meeslepende artikel van Genna Sosonko in NIC 7/1999}. Aanbeland bij zet 18 moet het gesprek tussen beiden ongeveer als volgt gegaan zijn:
Koblenz: 18..d5 geeft zwart wellicht nog tegenkansen. Het centrum gaat open en zwart controleert h2.
Tal: Maar maestro, wit kan daar op verschillende manieren winnen. Zowel 19.Lf4 Ld6 20.Lxd6 Dxd6 21.f4 als 19.e5 geeft wit een geweldige aanval.
Koblenz: De variant met 19.Lf4 ziet er inderdaad goed uit, maar weet je zeker dat 19.e5 na Pxe5 ook doorslaat?
Tal: Natuurlijk maestro. Er volgt 20.Dh2 Kf8 21.Dh8 Pg8 22.Th7 en zwart kan g7 niet meer verdedigen; op Lf6 komt immers 23.Lc5!
Koblenz: Prachtig Misha, prachtig!
Tal: Wit hoeft niet eens 20.Dh2 te spelen; 20.Lf4 kan alsnog omdat 20..Ld6 21.Dh2 Kf8 22.Dh8 fout gaat voor zwart.
Koblenz: Daar vergis je je misschien. Ik denk dat zwart na 22..Pg8 de aanval wel tegenhoudt. Trouwens 22..Ke7 is nog sterker. Wit kan niet op g7 nemen op straffe van dameverlies.
Tal: U heeft gelijk maestro. Na 22..Ke7 staat de zwarte koning veilig. Maar 22..Pg8 kan volgens mij niet. De witte aanval lijkt overweldigend.
Koblenz: Misha, Misha, hier maak je echt een inschattingsfout. Wits aanvalsstukken staan volkomen buitenspel.
Zoiets gaat snel mis.
Tal: Laten we de stelling dan eens uitspelen maestro.)
23.Th7 f5 (23..f6) 24.Lh6 Td7 25.Lxb5
|
(Het offerfestijn gaat beginnen. De consequenties van 25.Pd4 zijn niet duidelijk. Na 25..Tf7 26.Pdxb5 axb5 27.Pxb5 heeft wit compensatie.) 25..Tf7 (Het is vreemd dat geen enkele bron melding maakt van 25..Pg6, hoewel deze zet op slag een dame wint! De nu volgende variant grenst aan krankzinnigheid: 26.Pd4 [26.Lxd7? Lf4 -+] Te7 27.Lxg7 Txg7 28.Ld7!! (zie analysediagram hieronder)
|
[De computer doet van zich spreken middels een mega-interferentie!] 28..Dxd7 [28..Pxh8 loopt op fraaie wijze geforceerd mat: 29.Pxe6 Ke7 30.Txg7 Kf6 31.Pxd5 Ke5 32.f4 Ke4 33.Pg5] 29.Pxe6 Dxe6 30.Dxg7 Ke8 31.Pxd5 en zwart is ondanks de enorme materiele voorsprong nog steeds niet uit de problemen. Bijvoorbeeld 31..P6e7 32.Pxe7 Lxe7 33.Th8 en wit wint stukje bij beetje materiaal terug.)
26.Tg1 Ta7 27.Pd4! (Timman merkt terecht op dat inslaan op g7 te weinig rendement oplevert: 27.Tgxg7 Txg7 28.Txg7 Dxg7 29.Lxg7 Txg7 is vanwege de passieve positie van de dame op h8 niet minder voor zwart. Met de tekstzet wordt extra materiaal aangevoerd. "Het beest" geeft hier overigens 27.Lxa6!!. Na 27..Lxa6 28.Pd4 kan zwart niet verhinderen dat het paard hinderlijk naar b5 of e6 springt.)
27..Pg4! (27..Pc4 28.Pxf5 Lf4 29.Kb1 exf5 30.Pxd5 De5 31.Lxc4 Lxh6 32.Txh6 Dd4 33.Tgh1! Tfd7 34.Dxg8! Kxg8 35.Pe7 Kf8 36.Pg6 Ke8 37.Th8 mat Timman)
28.fxg4
|
28â¦.Le5? (28..Lf4 is zwarts laatste houvast. Timman geeft hier 29.Lxf4 Dxf4 30.Kb1 Dxd4 31.Tgh1 Tfb7 32.g5! met het idee g6/Dxg8/Th8 mat. Helaas speelt zwart ijskoud 32..e5! en dekt met 33..Le6 het paard op g8. Tal zelf meende dat 32.Le8 won maar Timman merkt terecht op dat zwart met 32..Txb2! tegenspel krijgt. Er kan volgen: 33.Kxb2
[33.Ka1? Txa2 -+] Tb7 34.Kc1 Df4 35.Kd1 Dxg4 36.Pe2 Tb1 37.Kd2 Dg5 38.Kd3 Txh1 39.Txh1 e5 met goede compensatie voor zwart. Misschien moet wit na 28..Lf4 niet nemen en 29.Kb1 spelen. Maar na 29..Lxh6 30.gxf5 is het niet zeker dat de aanval doorslaat. Overigens wordt 28..gxh6 als volgt door Timman weerlegd: 29.gxf5 Lf4 30.Kd1 Lg5 [Lg3 31.Txf7 Dxf7 32.Txg3] 31.Txh6 Df4 32.Txg5 Dxg5 33.Tg6 +-)
29.Pc6! (Na 29.Le8 Lxd4 30.Lxf7 staat wit enkel beter.)
29... Lxc3 (29..f4 was taaier geweest.)
30.Le3! (Dit brengt Lc5 in de stelling. Nemen op c3 was natuurlijk uit den boze: 30.bxc3? axb5 31.Pxa7 Dxa7 en zwart doet weer mee.)
30..d4 31.Tgh1! Td7 32.Lg5! (Er is niets tegen 32.gxf5 +-)
32.. axb5
|
(Koblenz had nog even 32..Lxb2 kunnen proberen. Nu faalt 33.Kb1 op d3!. Geforceerd is daarom 33.Kxb2 Db7 (Tb7 verliest op dezelfde manier als in de partij.) 34.Dxg8 Kxg8 35.Th8 Kf7 36.Pe5 mat.) 33.T1h6!! (Een geweldige zet. Het idee is 34.Tf6 gxf6 35.Lh6.)
33..d3 34.bcx3 d2 35.Kd1 Dxc6 36.Tf6 Tf7 (Na 36..gxf6 37.Lh6 Tg7 38.Lxg7 verliest zwart huis en haard.)
37.Dxg7 1-0
Koblenz: Misha, je bent een genie!
Tal: Ik weet het maestro, ik weet het...
Karel van der Weide